Trwają negocjacje w sprawie największego w historii unijnego programu dla nauki i innowacji. Chodzi o kolejną odsłonę programu Horyzont Europa, który ruszy w 2028 roku. Na jego realizację Komisja Europejska zamierza przeznaczyć 175 miliardów euro. W rozmowach z Piotrem Serafinem, komisarzem ds. budżetu, oraz Ekateriną Zaharievą, komisarz ds. startupów, badań i innowacji, uczestniczyli m.in.: Marcin Kulasek, minister nauki i szkolnictwa wyższego i prof. Bogumiła Kaniewska, przewodnicząca Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich.

O przebiegu rozmów poinformowały we wtorek Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, a także Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich, w komunikacie prasowym.

- Rozmawialiśmy o potencjale polskich uczelni, o potrzebie stabilnego i przewidywalnego finansowania badań oraz o tym, jak skutecznie wykorzystywać środki europejskie, aby wzmacniać naszą konkurencyjność i międzynarodową współpracę – powiedziała prof. Bogumiła Kaniewska, przewodnicząca KRASP, cytowana w komunikacie.

Jak poinformował KRASP, polska delegacja wskazała na potrzebę domykania luki naukowej i innowacyjnej wewnątrz Unii oraz budowania szans dla innowacyjnych małych i średnich firm. Podczas rozmów sporo uwagi poświęcono korzyściom wynikającym z rozwoju technologii dual-use, a także konieczności zapewnienia sprawiedliwych wynagrodzeń naukowców w finansowanych projektach.

– Komisja Europejska położyła na stole bardzo ambitną propozycję. Państwa członkowskie negocjują teraz w Radzie swoje stanowisko wobec tej propozycji. A pod koniec roku do gry wkroczy także Parlament Europejski. To czas, by umówić się na strategiczną wizję wspierania rozwoju nauki i innowacji na naszym kontynencie – zauważył minister Marcin Kulasek w trakcie spotkania w brukselskiej siedzibie NCBR.

Szef resortu nauki i szkolnictwa wyższego podkreślił, że w zbliżającym się programie należy docenić potencjał innowacyjny i badawczy tych państw, które jednocześnie pełnią rolę unijnej flanki wschodniej.

Polska delegacja - czytamy w komunikacie KRASP - była zgodna również co do tego, że zwiększenie budżetu w ramach nowej odsłony programu Horyzont Europa musi iść w parze z bardziej sprawiedliwymi i przejrzystymi zasadami finansowania. Wskazano przy tym na zacierający się podział ekonomiczny między Zachodem a krajami z krótszym stażem w strukturach UE, a z drugiej strony – na wciąż występujący różny poziom wynagrodzeń dla naukowców w programie Horyzont Europa. To zaś było podstawą do przedstawienia postulatu, by specjaliści byli wynagradzani na sprawiedliwych zasadach.

- Nierówności w poziomie finansowania oraz różnice płacowe w programach europejskich utrudniają przyciąganie talentów i osłabiają konkurencyjność uczelni z państw o krótszym stażu w UE. Nowa perspektywa budżetowa powinna te dysproporcje realnie ograniczać – wskazała prof. Kaniewska.

Jednym z wątków rozmów polskiej delegacji z unijnymi komisarzami był rozwój technologii podwójnego zastosowania (dual-use), łączących potencjał cywilny i obronny. W kontekście rosnących wyzwań geopolitycznych inwestycje w badania nad technologiami strategicznymi są postrzegane jako element budowania odporności i bezpieczeństwa całej europejskiej wspólnoty.

– Polska fotonika, robotyka, fizyka kwantowa, optyka, matematyka i informatyka - to jest światowa czołówka. Do konkurencji o granty w technologiach podwójnego zastosowania chcemy wkroczyć bez kompleksów, dobrze przygotowani. Musimy odblokować potencjał Horyzontu w zakresie badań na rzecz obronności, jednocześnie chroniąc jego cywilny charakter, przestrzegając norm etycznych i respektując wartości europejskie. Polska z przekonaniem podkreśla konieczność zabezpieczenia tej równowagi – zaznaczył minister Marcin Kulasek.

Polskie uczelnie aktywnie uczestniczą w programie Horyzont Europa, ale ambicją środowiska akademickiego jest udział odpowiadający realnemu potencjałowi polskiej nauki. Jak podkreśliła przewodnicząca KRASP, kluczowe znaczenie ma partnerski dialog między instytucjami unijnymi, rządem a środowiskiem akademickim.

- Tylko dzięki dialogowi możliwe będzie budowanie silnej, odpowiedzialnej i nowoczesnej europejskiej przestrzeni nauki – opartej na jakości badań, równości szans i długofalowej stabilności finansowania – podsumowała prof. Bogumiła Kaniewska.

Nauka w Polsce

ekr/ zan/