Cenny zabytek średniowiecznego piśmiennictwa został odzyskany dzięki staraniom resortu kultury. W ubiegłym tygodniu ministra kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska odebrała manuskrypt w Ambasadzie RP w Paryżu. We wtorek zaprezentowano go w Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu.

Odzyskany kodeks powstał w XV w. w klasztorze kartuzów pod Legnicą. Jak podkreślono w komunikacie Uniwersytetu Wrocławskiego, rękopis cechuje „eleganckie pismo, pięknie opracowane inicjały i doskonały stan zachowania”.

Tom zawiera pięć dzieł św. Augustyna, w tym „Wyznania”, uważane za pierwszą w historii literatury autobiografię intelektualną. Rękopis aż do lat 80. XX w., czyli do momentu kradzieży, nigdy nie opuścił Śląska. „Powrót tego zabytku ma ogromne znaczenie dla badań nad średniowieczną kulturą książki, nad historią teologii oraz nad dziejami piśmiennictwa na Śląsku. Jego obecność we Wrocławiu umożliwia kontynuowanie badań nad lokalnym dziedzictwem oraz poszerza możliwości naukowe, jakie oferuje Biblioteka Uniwersytecka” – podkreślono w komunikacie uczelni.

Manuskrypt z dziełami św. Augustyna zatytułowany „Augustinus, Aurelius. Confessions. De baptismo contra Donatistas. De libero arbitrio voluntatis. De divinatione demonum. De diversis quaestionibus ad Simplicianum”, został nabyty przez galerię Les Enluminures na aukcji w 2024 r. Wówczas, pomimo dokładnej analizy proweniencyjnej, nie było możliwe ustalenie jego dokładnego pochodzenia. Badania utrudniał również brak informacji o kradzieży rękopisu w literaturze tematycznej. Powodem było między innymi to, że w czasie kradzieży została wycięta tylko część manuskryptu – dwa z siedmiu jego dzieł pozostawiono na miejscu, a ślady kradzieży zostały dokładnie zatarte. Pozostawiona część rękopisu miała zmylić pracowników Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu.

Na trop rękopisu na początku 2025 r. natrafił ekspert Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu dr Antoine Haaker. Polskie Ministerstwo Kultury zwróciło się do paryskiej galerii Les Enluminures, jak tylko nowe ustalenia podały w wątpliwość legalne pochodzenie oferowanego do sprzedaży manuskryptu. Szeroko zakrojone badania przeprowadzone przez dr. Haakera, przy aktywnej współpracy galerii Les Enluminures z Ministerstwem Kultury, ostatecznie pozwoliły potwierdzić, że odnaleziony rękopis został skradziony z wrocławskich zbiorów bibliotecznych.

MKiDN oceniło, że przekazanie przez galerię Les Enluminures manuskryptu z działami św. Augustyna podkreśla znaczenie współpracy międzynarodowej w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego i zwalczania nielegalnego handlu dziełami sztuki i rękopisami. Bliska współpraca i zrozumienie pracowników galerii Les Enluminures przyczyniły się do powrotu utraconego dobra do macierzystych zbiorów.

W 2025 r. Ministerstwo Kultury zakończyło 25 postępowań restytucyjnych. Obecnie prowadzonych jest prawie 200 spraw restytucyjnych w 18 krajach.

Od 2008 r. odzyskanych zostało 886 pojedynczych dóbr kultury. (PAP)

pdo/ ksi/ miś/